การตรวจติดตามและเฝ้าระวังสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูข้าวตกค้างในผลผลิตข้าวจากพื้นที่ปลูกข้าวภาคกลาง ประเทศไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ข้าวเป็นสินค้าส่งออกทางการเกษตรที่สำคัญของประเทศไทย อย่างไรก็ตาม กระบวนการป้องกันจัดการศัตรูข้าวอาจนำไปสู่การตกค้างของสารในข้าว ซึ่งอาจก่อให้เกิดความกังวลต่อความปลอดภัยของอาหารและการค้าระหว่างประเทศ ดังนั้น การตรวจติดตามสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูข้าวตกค้างในผลผลิตข้าว จึงเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อสร้างความมั่นใจในความปลอดภัยของผู้บริโภค และปฏิบัติตามข้อกำหนดเรื่องปริมาณสารพิษตกค้างสูงสุด (Maximum Residue Limits: MRLs) การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อตรวจติดตามการตกค้างของสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูข้าวในข้าวและสำรวจการใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูข้าวของระบบการผลิตข้าวในภาคกลางของประเทศไทย โดยการสัมภาษณ์เกษตรกรเกี่ยวกับปัญหาศัตรูข้าว รวมทั้งชนิดและช่วงเวลาที่ใช้สารเคมีป้องกันกำจัดแมลงศัตรูและโรคข้าว และสุ่มเก็บตัวอย่างข้าวเพื่อตรวจวิเคราะห์ เป็นระยะเวลา 3 ปีต่อเนื่องกัน ตั้งแต่ฤดูการผลิตปี 2565/66 ปี 2566/67 และปี 2567/68 จำนวน 259-277 ตัวอย่าง มาทำการตรวจวิเคราะห์ด้วยเครื่อง LC-MS/MS และ GC-MS/MS พบว่า ฤดูปลูกปี 2565/66, 2566/67 และ 2567/68 มีตัวอย่างข้าวพบการตกค้างของสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูข้าว จำนวน 155 ตัวอย่าง (ร้อยละ 56) ปี 2566/67 พบ 89 ตัวอย่าง (ร้อยละ 34) และปี 2567/68 พบ 90 ตัวอย่าง (ร้อยละ 35) โดยพบการตกค้างของสารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูข้าวหลายชนิด เช่น สารป้องกันกำจัดโรค propiconazole, tricyclazole, tebuconazole และ carbendazim สารป้องกันกำจัดแมลง cypermethrin และ ethiprole โดยเฉพาะสาร propiconazole พบการตกค้างมากที่สุดและมีปริมาณการตกค้างเกินค่ากำหนดมาตรฐานสินค้าเกษตรของคณะกรรมาธิการยุโรป (EU MRLs) ซึ่งผลที่ได้มีความสอดคล้องกับข้อมูลการใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูข้าวของเกษตรกรที่มีการใช้สารดังกล่าวในระยะข้าวสุกแก่ อย่างไรก็ตาม ตัวอย่างที่มีการตกค้างทั้งหมด 334 ตัวอย่าง มีตัวอย่างจำนวน 102 ตัวอย่าง ที่มีปริมาณสารตกค้างเกินข้อกำหนดมาตรฐานสินค้าเกษตร ปริมาณสารพิษตกค้างสูงสุด (MRLs) ของสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ แต่ถ้าพิจารณาจากค่ากำหนดของคณะกรรมาธิการยุโรป พบว่า ตัวอย่างข้าวจำนวน 123 ตัวอย่าง มีปริมาณเกินค่ากำหนดดังกล่าว สะท้อนให้เห็นถึงความจำเป็นในการควบคุมการใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูข้าวอย่างเหมาะสม และเฝ้าระวังสารตกค้างในผลผลิตข้าวอย่างต่อเนื่อง เพื่อลดความเสี่ยงต่อผู้บริโภค และยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยของข้าวไทย
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมการข้าว. 2567. เฝ้าระวังการระบาดของแมลงหวี่ขาวข้าวในนาข้าว. สืบค้นจาก: https://www.ricethailand.go.th/page/43064. (14 มีนาคม 2569)
กองวิจัยและพัฒนาข้าว. 2562. ศัตรูข้าว และการป้องกันกำจัด. กองวิจัยและพัฒนาข้าว, กรมการข้าว. กรุงเทพฯ. 220 หน้า.
จินตนา ไชยวงค์, วันทนา ศรีรัตนศักดิ์, สุกัญญา อรัญมิตร และอุรัสยาน์ บูลย์ประมุข. 2556. พฤติกรรมการใช้สารฆ่าแมลงของเกษตรกรที่เป็นพื้นที่ระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลในภาคกลาง. หน้า 248-264. ใน: เอกสารประกอบการประชุมวิชาการข้าว กลุ่มศูนย์วิจัยข้าวภาคกลาง ภาคตะวันออก และภาคตะวันตก ประจำปี 2555. 21-25 มีนาคม 2556. โรงแรม หินสวย-น้ำใส รีสอร์ท, จ.ระยอง.
พยอม โคเบลลี่ และธีรดา หวังสมบูรณ์ดี. 2562. สารป้องกันกำจัดศัตรูพืชที่เป็นสารขัดขวางการทำงานของต่อมไร้ท่อ: ผลกระทบต่อผู้ส่งออกข้าวไทย. วารสารวิชาการข้าว 10(1): 108-119.
ยงยุทธ ไผ่แก้ว, น้ำเย็น ศิริพัฒน์ และประภัสสรา พิมพ์พันธุ์. 2553. การพัฒนาเทคนิคการตรวจวิเคราะห์สารตกค้าง cyproconazole, hexaconazole, propiconazole, tebuconazole และ tetraconazole ในผัก. หน้า 270-282. ใน: เอกสารผลการปฏิบัติงานประจำปีงบประมาณ 2553. กลุ่มวิจัยวัตถุมีพิษการเกษตร สำนักวิจัยพัฒนาปัจจัยการผลิตทางการเกษตร, กรมวิชาการเกษตร.
รัตติกาล อินทมา, ดารารัตน์ มณีจันทร์, ชัยรัตน์ จันทร์หนู, กฤษณ์กมล เปาทอง และวันรียา บุญสัน. 2564. การติดตามสถานการณ์การใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูข้าวของเกษตรกรในการผลิตข้าวเขตภาคกลาง เขตภาคตะวันตก และเขตภาคตะวันออก ของประเทศไทย. หน้า 157-170. ใน: เอกสารประกอบการประชุมวิชาการข้าว กลุ่มศูนย์วิจัยข้าวภาคกลางและตะวันตก และกลุ่มศูนย์วิจัยข้าวภาคตะวันออก ประจำปี 2564. 23-25 มีนาคม 2564. ศูนย์วิจัยข้าวปทุมธานี, จ.ปทุมธานี.
สุกัญญา อรัญมิตร, ผกามาศ วงค์เตย์, รัตนวรรณ จันทรศศิธร, รัตติกาล อินทมา, กัลยา บุญสง่า, ขวัญชนก ปฏิสนธิ์, ชณินพัฒน์ ทองรอด, วันรียา บุญสัน, ยุพดี รัตนพันธ์, นรภัทร ศรีษะนอก, ดลตภร โพธิ์ศิริ, อนุชิตา รัตนรัตน์, กันต์ธณวิชญ์ ใจสงฆ์, บุปผารัฐ รอดภัย และปริญญา เชื้อชูชาติ. 2566. พฤติกรรมการใช้สารป้องกันกำจัดศัตรูข้าวและสารพิษตกค้างในผลผลิตข้าวของเกษตรกรภายใต้ศูนย์ข้าวชุมชน. วารสารการเกษตรราชภัฏ 22(2): 1-23.
สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า. 2568. การศึกษาเรื่องสถานการณ์การค้าข้าวและโอกาสการพัฒนาสินค้าข้าวไทย. ใน: เอกสารวิชาการ. สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า, กระทรวงพาณิชย์. กรุงเทพฯ. 62 หน้า.
สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ. 2559. มาตรฐานสินค้าเกษตร. (มกษ. 9002-2559). สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ. กรุงเทพฯ. 61 หน้า.
สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ. 2568. มาตรฐานสินค้าเกษตร. (มกษ. 9002-2568). สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ. กรุงเทพฯ. 385 หน้า.
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. 2566. เนื้อที่ใช้ประโยชน์ทางการเกษตร รายจังหวัด ปี พ.ศ. 2566. สืบค้นจาก: https://www.oae.go.th/assets/portals/1/files/socio/LandUtilization2562.pdf. (14 มีนาคม 2569)
AOAC Official Method. 2007. Pesticide residues in foods by acetonitrile extraction and partitioning with magnesium sulfate. Available source: https:// nucleus.iaea.org/sites/fcris/Shared%20Documents/SOP/AOAC_2007_01.pdf. (March 1, 2026)
Damalas, C.A. and I.G. Eleftherohorinos. 2011. Pesticide exposure, safety issues, and risk assessment Indicators. International Journal of Environmental Research and Public Health 8: 1402-1419.
European Commission. 2018. Commission Implementing Regulation (EU) 2018/1865 concerning the nonrenewal of approval of the active substance propiconazole. Official Journal of the European Union. L304: 6-9.
European Food Safety Authority. 2023. The 2023 European Union Report on pesticide residue in food. Available Source: https://multimedia.efsa.europa.eu/pesticides-report-2023/. (March 14, 2026)
Heong, K.L., L. Wong and J. H. Reyes. 2013. Addressing planthopper threats to Asian rice farming and food security: Fixing Insecticide Misuse. ADB Sustainable Development Working Paper Series No. 27. 20 p.
Ishiyama, S. 1922. Studies on bacterial leaf blight of rice. Report of Agricultural Experiment Station 45: 233-261.
Song, X.Y., Y.X. Peng, Y. Gao, Y.C. Zhang, W.N. Ye, P.X. Lin, C.F. Gao and S.F. Wu. 2023. Resistance monitoring of Nilaparvata lugens to pymetrozine based on reproductive behavior. Insects 14(5): 428.
Swings, J., M.V.D. Mooter, L. Vauterin, B. Hoste, M. Gillis, T.W. Mew and K. Kersters. 1990. Reclassification of the causal agents of bacterial blight (Xanthomonas campestris pv. oryzae) and bacterial leaf streak (Xanthomonas campestris pv. oryzicola) of rice as pathovars of Xanthomonas oryzae (ex Ishiyama 1922) sp. nov., nom. rev. International Journal of Systematic and Evolutionary Microbiology 40: 309-311.
Waiyaphat, A. and S. Kwonpongsagoon. 2025. Pesticide intensity in rice production in central Thailand: Implications for environmental and health risks. International Journal of Environmental Science and Development 16(1): 73-80.
Yamane, T. 1973. Statistics: An Introductory Analysis. 3rd ed. Harper and Row, New York.
