ข้าวเจ้าพันธุ์ กข111 (เจ้าพระยา 72)

บทคัดย่อ

การพัฒนาพันธุ์ข้าวให้มีศักยภาพในการให้ผลผลิตมากขึ้นกว่าพันธุ์เดิมที่มีอยู่ในปัจจุบัน เป็นการเพิ่มผลิตภาพและรายได้ให้แก่ชาวนา รวมถึงเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของสินค้าข้าวกับต่างประเทศ ดังนั้น การปรับปรุงพันธุ์ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสง ผลผลิตสูง คุณภาพเมล็ดทางกายภาพและเคมีเป็นที่ต้องการของตลาด ต้านทานต่อโรคและแมลงศัตรูข้าวที่สำคัญ เป็นภารกิจจำเป็นเร่งด่วน สำหรับพื้นที่ปลูกข้าวนาชลประทานภาคกลางและภาคเหนือตอนล่าง ศูนย์วิจัยข้าวชัยนาทได้ดำเนินการผสมพันธุ์ระหว่างสายพันธุ์ PSL09082-CNT-140-2-3-1-1-2-1 ซึ่ง ให้ผลผลิตสูงเป็นพันธุ์แม่ กับ PSL14190-MAS(6)-CNT-15-5 ซึ่ง ต้านทานโรคขอบใบแห้งเป็นพันธุ์พ่อ ในฤดูนาปรัง 2559 ปลูกคัดเลือกชั่วที่ 2 ถึง 7 แบบสืบตระกูล ได้สายพันธุ์ CNT16022-57-1-2-4-2 ปลูกศึกษาพันธุ์ และดำเนินการตามขั้นตอนการปรับปรุงพันธุ์ คือปลูกเปรียบเทียบผลผลิตภายในสถานี ปลูกเปรียบเทียบผลผลิตระหว่างสถานีที่ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก ชัยนาท และลพบุรี ปลูกเปรียบเทียบผลผลิตในนาราษฎร์พื้นที่ภาคเหนือตอนล่างและภาคกลาง ในจังหวัดพิจิตร นครสวรรค์ ลพบุรี สุพรรณบุรี สระบุรี ปทุมธานี และราชบุรี วิเคราะห์คุณภาพเมล็ดทางกายภาพ และทางเคมี ทดสอบความต้านทานต่อโรคและแมลงศัตรูข้าวที่สำคัญ การตอบสนองต่อปุ๋ยไนโตรเจน ทดสอบเสถียรภาพการให้ผลผลิตในแปลงเกษตรกร และการยอมรับของเกษตรกรและผู้ประกอบการ ดำเนินการตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560 ถึง 2566 และเนื่องในโอกาสพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 10 ทรงเจริญพระชนมพรรษา 72 พรรษา ในปี พ.ศ. 2567 คณะกรรมการพิจารณาพันธุ์กรมการข้าว ได้มีมติให้เป็นพันธุ์รับรอง เมื่อวันที่ 19 เมษายน 2567 ให้ชื่อว่าข้าวเจ้าพันธุ์ “กข111” (เจ้าพระยา 72) เป็นข้าวเจ้าไม่ไวต่อช่วงแสง อายุเก็บเกี่ยวประมาณ 100-110 วัน เมื่อปลูกโดยวิธีหว่านน้ำตม และ 110-116 วัน โดยวิธีปักดำ ลักษณะทรงกอตั้งต้นสูงประมาณ 112-122 เซนติเมตร ลำต้นค่อนข้างแข็ง ใบสีเขียว มุมปลายใบตั้งตรง ใบธงยาว 40.5 เซนติเมตร กว้าง 2.1 เซนติเมตร มุมใบธงตั้งตรง คอรวงโผล่เล็กน้อย รวงแน่นปานกลาง ยาว 30.2 เซนติเมตร จำนวนเมล็ดดีต่อรวง 248 เมล็ด เมล็ดร่วงง่าย ผลผลิตเฉลี่ย 870 กิโลกรัมต่อไร่ ศักยภาพการให้ผลผลิต 1,176 กิโลกรัมต่อไร่ ระยะพักตัว 2-3 สัปดาห์ น้ำหนัก 1,000 เมล็ด เท่ากับ 29.98 กรัม เมล็ดข้าวเปลือกสีฟาง ยาว 11.04 มิลลิเมตร กว้าง 2.65 มิลลิเมตร หนา 2.06 มิลลิเมตร เมล็ดข้าวกล้อง รูปร่างเรียว ยาว 8.02 มิลลิเมตร กว้าง 2.22 มิลลิเมตร หนา 1.88 มิลลิเมตร เมล็ดข้าวสารยาว 7.74 มิลลิเมตร กว้าง 2.16 มิลลิเมตร หนา 1.82 มิลลิเมตร คุณภาพการสีดีมากโดยมีข้าวเต็มเมล็ดและต้นข้าวร้อยละ 52.14 สามารถผลิตข้าวสาร 100 เปอร์เซ็นต์ ชั้น 1 ได้ เป็นข้าวเจ้าเมล็ดยาวเรียวท้องไข่น้อย (0.13) ปริมาณอมิโลสสูง (ร้อยละ 26.68) ความคงตัวของแป้งสุกอยู่ในระดับแป้งสุกอ่อน (ระยะทางการไหลของแป้งสุก 61.5 มิลลิเมตร) อุณหภูมิแป้งสุกต่ำ ข้าวสุกมีลักษณะสีขาวนวล ค่อนข้างร่วน คล้ายพันธุ์ชัยนาท 1 ค่อนข้างต้านทานโรคขอบใบแห้ง และเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล แต่ค่อนข้างอ่อนแอต่อโรคไหม้ เหมาะสำหรับปลูกในพื้นที่นาชลประทานภาคเหนือตอนล่าง และภาคกลางของประเทศไทย