ข้าวเจ้าพันธุ์ กข119

บทคัดย่อ

ข้าวเจ้าหอมไทยที่มีกลิ่นหอม นุ่มเหนียวเมื่อหุงสุก และไม่ไวต่อช่วงแสง สามารถปลูกได้ตลอดทั้งปี กำลังเป็นที่ต้องการ แต่การผลิตไม่เพียงพอต่อความต้องการของตลาด เนื่องจากข้าวหอมบางพันธุ์ให้ผลผลิตน้อย ไม่ต้านทานต่อโรคไหม้ อายุเก็บเกี่ยวนาน ผลผลิตและคุณภาพแปรปรวนตามสภาพพื้นที่ และสภาพแวดล้อมในแต่ละฤดูปลูก ดังนั้น การปรับปรุงพันธุ์ข้าวหอมไม่ไวต่อช่วงแสง อายุเก็บเกี่ยวสั้น ให้ผลผลิตสูง ต้านทานต่อโรคไหม้ จึงเป็นทางเลือกหนึ่งสำหรับใช้ปลูกในพื้นที่นาชลประทาน ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก ร่วมกับศูนย์พันธุวิศวกรรมและเทคโนโลยีแห่งชาติ สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จึงได้ดำเนินการผสมพันธุ์ระหว่างสายพันธุ์ IR738349 กับ SPR91062 และผสมกับพันธุ์ปิ่นเกษตร ปลูก F₁ และปลูกคัดเลือกชั่วที่ 2 ถึง 7 แบบสืบตระกูล ที่ศูนย์วิจัยข้าวชัยนาทจนได้สายพันธุ์ BioH95-CNT-60-1-1-1-2-1 ปลูกศึกษาพันธุ์ และดำเนินการตามขั้นตอนการปรับปรุงพันธุ์ คือ ปลูกเปรียบเทียบผลผลิตภายในสถานี และระหว่างสถานี ทดสอบปฏิกิริยาต่อโรคและแมลง ทดสอบการตอบสนองต่อ ปุ๋ยไนโตรเจน และวิเคราะห์คุณภาพเมล็ดทางกายภาพและเคมี และคุณภาพการสี ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2556-2566 คณะกรรมการพิจารณาพันธุ์ กรมการข้าว ได้มีมติให้เป็นพันธุ์รับรองปี พ.ศ. 2568 ให้ชื่อข้าวเจ้าพันธุ์ “กข119” เป็นข้าวเจ้าไม่ไวต่อช่วงแสง อายุเก็บเกี่ยวประมาณ 95-100 วัน เมื่อปลูกโดยวิธีหว่านน้ำตม และ 105-115 วัน โดยวิธีปักดำ สั้นกว่าพันธุ์ปทุมธานี 1 มีลักษณะทรงกอตั้งต้นสูงประมาณ 109-115 เซนติเมตร ลำต้นค่อนข้างแข็ง ใบสีเขียว มุมปลายใบตั้งตรง ใบธงยาว 40.6 เซนติเมตร กว้าง 1.2 เซนติเมตร มุมใบธงตั้งตรง คอรวงโผล่เล็กน้อย รวงแน่นปานกลาง ยาว 30.1 เซนติเมตร จำนวนเมล็ดดีต่อรวง 141 เมล็ด เมล็ดร่วงง่าย ผลผลิตมากที่สุด 993 กิโลกรัมต่อไร่ เฉลี่ย 777 กิโลกรัมต่อไร่ มากกว่าพันธุ์ปทุมธานี 1 ร้อยละ 13 ระยะพักตัว 4 สัปดาห์ น้ำหนัก 1,000 เมล็ด 28.66 กรัม เมล็ดข้าวเปลือกสีฟาง ยาว 11.20 มิลลิเมตร กว้าง 2.59 มิลลิเมตร หนา 2.01 มิลลิเมตร ข้าวกล้อง รูปร่างเรียว ยาว 8.31 มิลลิเมตร กว้าง 2.13 มิลลิเมตร หนา 1.87 มิลลิเมตร ข้าวสารยาว 7.93 มิลลิเมตร กว้าง 2.07 มิลลิเมตร หนา 1.82 มิลลิเมตร คุณภาพการสีดี โดยมีข้าวเต็มเมล็ดและต้นข้าวร้อยละ 40.58 ปริมาณอมิโลสต่ำ (ร้อยละ 17.21) ความคงตัวของแป้งสุกอยู่ในระดับแป้งสุกอ่อน (ระยะทางการไหลของแป้งสุก 76.4 มิลลิเมตร) อุณหภูมิแป้งสุกต่ำ ปริมาณโปรตีนในข้าวกล้อง ร้อยละ 9.54 ข้าวสุกนุ่มเหนียว มีกลิ่นหอม (2AP : 1.61 ppm) เช่นเดียวกับพันธุ์ปทุมธานี 1 ค่อนข้างต้านทานโรคไหม้ระยะกล้าเชื้อสาเหตุที่ศูนย์วิจัยข้าวชัยนาท พิษณุโลก ลพบุรี และปราจีนบุรี ค่อนข้างอ่อนแอต่อเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาล ประชากรจังหวัดชัยนาท พิษณุโลก และลพบุรี อ่อนแอต่อโรคขอบใบแห้งเชื้อสาเหตุที่ศูนย์วิจัยข้าวพิษณุโลก เหมาะสำหรับปลูกในพื้นที่นาชลประทานเขตภาคเหนือตอนล่าง ภาคกลาง และภาคเหนือตอนบน ที่ไม่พบการระบาดของเพลี้ยกระโดดสีน้ำตาลและโรคขอบใบแห้งเป็นประจำ